Dưới đây là bài tóm tắt nội dung video China already owns Big Pharma (it’s worse than you think) từ kênh Statrys
1. “Vực Thẳm Bằng Sáng Chế” Và Cơn Khát Thuốc Mới Của Big Pharma
Ngành dược phẩm phương Tây đang đứng trước một quả bom nổ chậm về mặt tài chính:
- Mất độc quyền hàng loạt: Trước năm 2030, hơn 300 tỷ USD doanh thu thuốc theo đơn sẽ hết hạn bảo hộ độc quyền [02:04]. Điển hình là siêu thuốc điều trị ung thư Keytruda của Merck (mang lại 31,7 tỷ USD/năm, chiếm gần nửa doanh thu hãng) sẽ hết hạn bản quyền vào tháng 12/2028 [01:21].
- Chi phí tự nghiên cứu bế tắc: Để đưa một phân tử mới từ phòng thí nghiệm ra thị trường, các hãng dược tốn trung bình 2,2 tỷ USD và mất gần 8 năm thử nghiệm lâm sàng [02:21].
Để không bị bỏ lại phía sau, các tập đoàn như Pfizer, AstraZeneca, GSK chọn con đường tắt: mua lại các hợp chất đã hoàn thành thử nghiệm sớm tại các phòng thí nghiệm Trung Quốc [02:38]. Bằng cách này, họ đốt cháy giai đoạn được 5 đến 6 năm nghiên cứu.
2. Sự Trỗi Dậy Của Công Nghệ Sinh Học Trung Quốc: Cú Hích Từ Akeso
Một ví dụ tiêu biểu cho bước chuyển dịch này là Akeso, công ty công nghệ sinh học được sáng lập bởi Tiến sĩ Michelle Xia [03:26] — một nhà khoa học từng được đào tạo và làm việc nhiều năm tại phương Tây trước khi về nước lập nghiệp [03:34].
- Akeso đã phát triển kháng thể kép Ivonescimab [04:23].
- Năm 2022, công ty Summit (Mỹ) chi 500 triệu USD tiền mặt để mua quyền thương mại hóa phân tử này ngoài Trung Quốc [04:37].
- Tại các hội nghị ung thư quốc tế, Ivonescimab chứng minh hiệu quả vượt trội so với chính “ông vua” Keytruda của Merck, giúp giảm tới 34% nguy cơ tử vong trong các thử nghiệm so sánh trực tiếp [04:59].
3. Thực Tế Đằng Sau Những Bản Hợp Đồng Hàng Chục Tỷ Đô
Năm vừa qua, các phòng thí nghiệm Trung Quốc đã ký 157 hợp đồng cấp phép với tổng giá trị công bố lên tới 135,7 tỷ USD [05:25]. Tuy nhiên, bản chất tài chính phức tạp hơn rất nhiều:
- Tiền mặt trả trước chỉ là phần nhỏ: Trong số 135,7 tỷ USD, chỉ khoảng 7 tỷ USD thực sự được chuyển giao ngay bằng tiền mặt [05:51]; phần còn lại gắn liền với các cột mốc (milestones) phát triển mà phần lớn thuốc có thể không bao giờ chạm tới [05:58].
- Vì sao các lab Trung Quốc chấp nhận bán sớm? Thị trường nội địa chịu sự quản lý giá rất nghiêm ngặt từ chính phủ (giảm giá từ 58% – 80% để vào danh mục bảo hiểm) [06:27], cộng với việc dòng vốn đầu tư mạo hiểm trong nước bị thắt chặt, buộc các nhà khoa học phải bán quyền khai thác ra nước ngoài để duy trì hoạt động [06:48].
4. “Mô Hình Delaware” Và Sự Thay Đổi Chuỗi Giá Trị
Sự phụ thuộc này không chỉ dừng lại ở nguyên liệu thô (API) như bài học Paracetamol mà châu Âu từng trải qua [08:05], mà đã lan sang cả chất xám và phát minh cốt lõi:
- Mô hình kinh doanh mới tại Mỹ: Nhiều nhà đầu tư Mỹ huy động vốn, bay sang Thượng Hải mua quyền khai thác một phân tử đã thử nghiệm thành công trên người, đăng ký một pháp nhân tại bang Delaware, thuê một nhóm nhỏ vận hành rồi quảng bá mình là công ty biotech đột phá [09:18].
- Hệ quả cho khoa học bản địa phương Tây: Trong 4 năm qua, hơn 200 công ty công nghệ sinh học tại Mỹ đã phải đóng cửa vì không thể cạnh tranh về chi phí và tốc độ với các phân tử mua sẵn từ Trung Quốc [10:07].
- Lỗ hổng pháp lý: Đạo luật Biosecure Act của Mỹ dù siết chặt các hợp đồng dịch vụ công với Trung Quốc nhưng hoàn toàn để ngỏ việc cấp phép mua bán phân tử thuốc [10:15].
5. Nghịch Lý Cho Bệnh Nhân Và Tham Vọng Tương Lai Của Bắc Kinh
- Nghịch lý giá thành và thời gian: Bệnh nhân tại Trung Quốc thường được tiếp cận các liệu pháp mới sớm hơn nhiều năm với mức giá chỉ bằng 1/3 so với bệnh nhân phương Tây [10:45]. Cùng một liệu pháp tế bào, chi phí ở Mỹ có thể lên đến 475.000 USD nhưng tại Trung Quốc chỉ khoảng 140.000 USD [11:15].
- Chiến lược dài hạn: Sinh học (Biology) là lĩnh vực duy nhất được chính phủ Trung Quốc xếp vào cả hai danh mục ưu tiên: Công nghệ cốt lõi và Ngành công nghiệp tương lai trong Kế hoạch 5 năm [11:36]. Nước này đang ồ ạt rót vốn vào cơ sở hạ tầng sản xuất (nhà máy, bioreactor) và mở rộng hệ thống bảo hiểm thương mại nội địa [11:52].
Lời kết
Khi năng lực sản xuất và thị trường tiêu thụ nội địa của Trung Quốc hoàn thiện, phương Tây có nguy cơ từ vị thế “người cấp vốn mua lại phát minh giá rẻ” chuyển thành “khách hàng buộc phải mua thuốc thành phẩm theo mức giá do Trung Quốc quyết định”